Symboliek

U kent allemaal de uitdrukking dat een foto meer zegt dan 1000 woorden. Symboliek is de taal van afbeeldingen, van beelden, en draagt de achterliggende informatie beter en krachtiger over dan woorden zouden kunnen doen. Dat is ook wel te begrijpen, wetende dat het symbool ouder is dan de taal. Besef, dat het gebruik en het begrip van symboliek een typisch menselijke aangelegenheid is. Pas toen zich bij de mens de cortex ontwikkelde, de nieuwe hersenen, de hersenen die voorzien in gedachten, taal, geheugen, rede en bewustzijn  was het menselijk brein in staat om deze dingen te verzinnen, te begrijpen en over te brengen.

We hebben het hier over de E.E.M.H, ofwel de Europeen Early Modern Human, tot de jaren ’70 genoemd de Cro Magnon mens, de mens die wezenlijk afweek van de Neanderthaler met zijn anders gevormde schedel, zijn lichte beenderstructuur en zijn rechte gang. De nieuwe intelligente mens, de mens zoals u en ik. Deze “nieuwe soort”, de homo sapiens, waarvan we weten dat hij ontstond in het Paleolithicum, ongeveer 35.000 jaar geleden. Deze “klik” in de geschiedenis van de mens is uiterst belangrijk voor zijn verdere ontwikkeling.  Het scheppen van kunst, het afbeelden van dieren of betekenisvolle merktekens is een expressie van het vermogen om te abstraheren: het vermogen om de essentie van iets om te zetten in een symbool. Het brein van deze mens was in staat nog een andere abstractie uit te werken, een abstractie van grote betekenis: taal. En hetzelfde brein dat in staat was een synthese te vormen uit de abstractie van kunst en de abstractie van taal, zou op een dag komen tot een samenspel van beide symbolen, in feite een bewaarvorm van woorden: het schrift.

Ondanks dat de mens inmiddels gebruik maakte van taal en ook van het schrift, bleef het symbool bestaan. Dit kunnen we zien in allerlei culturen waar we de overblijfselen van hebben gevonden. En tot op de dag van vandaag gebruikt de mens symboliek om informatie over te dragen. Een symbool creëert in het menselijk brein een beeld, compleet met de verschillende betekenissen. Symbolen kunnen heel simpel zijn, of heel gecompliceerd. Ze kunnen heel eenvoudig zijn in vorm of heel ingewikkeld. Ze kunnen duidelijk zijn en beperkt  in interpretatie, of ze kunnen versluierd zijn en multi-interpretabel. De interpretatie van symbolen kan verschuiven, met andere woorden, een latere generatie kan een andere betekenis aan het symbool hechten dan een eerdere.

De absolute, hedendaagse kampioen op het gebied van symboliek is de vrijmetselarij. De vrijmetselarij gebruikt niet alleen symbolen, ze heeft symboliek zelfs in de plaats gesteld van die andere, meer moderne abstractie: de taal. Eigenlijk is vrijmetselarij nog de enige plaats waar symboliek wordt bewaard, geïnterpreteerd en wordt doorgegeven.  Dat is het oeroude aspect van de vrijmetselarij. De boodschap is echter van alle tijden. En daarmee is de vrijmetselarij dus tegelijkertijd heel modern. De gebruikte symbolen zijn oud, oeroud maar de interpretatie zal door de mens telkens opnieuw worden gebruikt en geïnterpreteerd. Dat de symboliek krachtig is, omdat de boodschap erachter krachtig is, blijkt wel uit de geschiedenis van de Verenigde Staten van Amerika. Daar is de symboliek geïncorporeerd in de inrichting van de staat en in het dagelijks leven.