Wat is vrijmetselarij nu precies?

De vrijmetselarij kent een eeuwenlange traditie. Een stroming, niet gebonden aan enige politieke of godsdienstige beweging, die haar leden bewust maakt van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Dat wil niet zeggen dat een vrijmetselaar niet religieus denkt. Hij mag geloven, of niet geloven, wat hij wil, echter, hij probeert niet dogmatisch te denken, heeft een open mind en zal anderen niet van zijn leerstelling willen overtuigen.  Daarom wordt in veel loges gebruik gemaakt van de term “Grote Architect van het Heelal” en in veel andere loges zelfs dat niet. Omdat de vrijheid van denken, of zoals vrijmetselaren zeggen het zelfstandig zoeken naar waarheid als essentieel wordt beschouwd. En zo kan de Vrijmetselarij dus gezien worden als een forum waar velen zich, ongeacht hun geestelijke achtergrond, thuis kunnen voelen. Een forum waar men mensen kan ontmoeten die men anders nooit ontmoet zou hebben.

De Vrijmetselarij werkt met twee verschillende soorten symboliek, de bouwsymboliek en de lichtsymboliek. In de loge leven ze naast elkaar en vloeien in elkaar over. Symbolisch bouwt de vrijmetselaar in de loge mee aan een kathedraal; hij bedient zich hier, net als de oude bouwmeesters, van de gewijde of sacrale geometrie. Aan zichzelf bouwende bouwt hij aan het geheel. En dat is zwaar werk. Om te beklemtonen dat de vrijmetselaar werkt, tooit hij zich met handschoenen en schootsvel, zoals zijn operatieve voorgangers dit deden. 

De vrijmetselarij werkt met rituelen. Deze rituelen zijn oud en zijn niet altijd gemakkelijk of snel te doorgronden. De oprichters hebben er geen uitleg bij gegeven dus iedereen mag -en moet- er maar van maken wat hij denkt. Sommige rituelen nemen epische proporties aan. Soms worden ze herzien en soms gemoderniseerd maar eigenlijk is dat niet nodig. De moderniteit van een loge zit niet in het gebruikte rituaal maar in hoe de leden er naar kijken en mee omgaan. De boodschap is altijd dezelfde maar iedere generatie zal anders met die boodschap omgaan En zo is de vrijmetselarij als een “message in a bottle”: door de vorm waarin de boodschap is gegoten, namelijk een ritueel, kan de boodschap ongeschonden worden doorgegeven. 

In de vrijmetselarij komt van alles samen dat de moeite van het weten waard is. De ritualen vormen eigenlijk een wegwijzer naar allerlei bronnen van wijsheid. Naar de gnostische mysteriën, de Osiris mythe, de leringen van Hermes Trismegistus, de astronomie, de filosofie van Pythagoras, de sacrale geometrie en de kathedralenbouw, de alchemie, de hermetische leer, de rozenkruisers, de filosofie van Plato, de betekenis van de tapijten van de eenhoorn, de graalleer, de tarotkaarten, de kabbala, de boom van de sephirot, de betekenis van Francis Bacon en Shakespeare, het mysterie van de openbaringen van Johannes enzovoort.

 

Zijn deze bronnen interessant? Wij denken van wel. Ze bieden genoeg stof tot nadenken en tot een dialoog over hoe je in de wereld kunt staan.  De vrijmetselarij kan een nuttig instrument zijn om mensen die in alle informatie die tot hen komt en die van “de bomen het bos niet meer zien” de rode draad te laten ontdekken. De wijze van toetreding tot de vrijmetselarij is onderhevig aan een aantal regels en gebruiken die van loge tot loge kunnen verschillen. Maar bij de meeste loges is het zo dat de mens die zoekende is naar antwoorden op zijn levensvragen “aanklopt” op een denkbeeldige deur, die we de poort van de Loge zullen noemen. De betekenis hierachter is al diepzinnig genoeg, hij is gefundeerd op het “zoekt en gij zult vinden, klopt en u zal worden opengedaan, vraagt en u zal worden gegeven”. Dit is hoopgevend niet waar? Blijkbaar bevindt zich dus achter die deur iets wat de moeite waard is. Tegelijkertijd echter wordt duidelijk dat het initiatief uit moet gaan van die mens, dat individu, die zoeker. Men wordt uiteindelijk wel lid van een vereniging, maar het lidmaatschap wordt alleen verworven door inwijding. Daarmee is de vrijmetselarij dus een inwijdingsgenootschap en dat verwijst voor de meeste mensen naar iets mystieks of zelfs iets mysterieus.

Dat is onwaar. De vrijmetselarij is net zo mystiek of mysterieus als de individuele vrijmetselaar wil. De inwijding is alleen een eeuwenoude, doordachte manier om wijsheid door te geven. Hoe iemand dit interpreteert, daar is hij geheel vrij in. Maar het streven is om met dat onnoembare “iets” de mensheid van dienst te zijn. En ook hier is men volledig vrij in hoe men dat doet, op of welke schaal.